Σπήλαια

 Στο Νοτιοδυτικό άκρο του νομού Καστοριάς, είναι τα αποκαλούμενα "Καστανοχώρια". Είναι ένα μεγάλο τμήμα του δήμου Ορεστίδος, αποτελούμενο από κάποια μικρά πλέον -αλλά μεγάλα και σημαντικά παλιότερα- χωριά, που όπως είναι αυτονόητο έχουν κοινό χαρακτηριστικό τους, το καστανόδασος. Ένα καστανόδασος που εκτείνεται στην οροσειρά που βρίσκεται παράλληλα με τα νοητά σύνορα με το νομό Κοζάνης, (αλλά και μεσα σ αυτόν, στην περιοχή του Βοίου) για να καταλήξει στην περιοχή των "Οντρίων". Φυσική συνέχεια της είναι οι μεγάλες οροσειρές του Γράμμου.

Σε κάποια πλαγιά της οροσειράς των Καστανοχωρίων, σε ύψος 800μ., με θέα το μεγαλύτερο τμήμα του νομού Καστοριάς και σε απόσταση μόλις 11 χιλιομέτρων από το Άργος Ορεστικό είναι χτισμένα τα Σπήλαια.

 

 

 Σπίτια στην πλειοψηφία χτισμένα από πέτρα και πηλό, λίγες δεκάδες τους όμως πλέον κατοικίσημα, βρίσκονται σε ένα επίπεδο"ξέφωτο" που το περιβάλλει το καταπράσινο δάσος. Σαν μία φυσική βεράντα πάνω στην πλαγιά της οροσειράς.

Η σημερινή του εικόνα, που συνδειάζει την παραδοσιακή δόμηση με καλέσθητες σύχρονες παρεμβάσεις στους δρόμους του και σε άλλα μέρη, δυστηχώς δεν είναι αρκετή για να κρατήσει τους νέους του εκεί. Έτσι, ο επισκέπτης θα δει ελάχιστους κατοίκους, (στην πλειοψηφία τους αγρότες και κτηνοτρόφοι) και φυσικά δεν μπορεί να έχει απαιτήσεις για τουριστική υποδομή. Τουλάχιστον προς το παρόν, μιας και γίνονται προσπάθειες και προγραμματισμός προς την κατεύθυνση αυτή.

 

 Έτσι λοιπόν, ο επισκέπτης, αν δεν είναι διαθετειμένος (και εξοπλισμένος) να προχωρήσει σε κάποιες σχετικά δύσβατες περιοχές, θα πρέπει να περιοριστεί σε κάποιους κοντινούς περίπατους μέσα στο δάσος και στην πανέμορφη θέα, ή σε μία επίσκεψη στην Μεταβυζαντινή εκκλησία της αγίας Κυριακής με τις τοιχογραφίες της, τουλάχιστον μέχρι να αξιοποιηθούν και οι παρακάτω σπάνιες φυσικές ομορφιές του:

 

Εικόνα 326Το καταπράσινο φαράγγι μήκους 3περ.χιλ., με τον μεγάλο (φώτο δεξιά) 20 μ.περίπου, και τον μικρό (φώτο αριστερά) 8μ. καταράχτη, σε απόσταση 700 μ. από το χωριό, με τους παλιούς νερόμυλους και το καλντερίμι, , (Σύντομα αρχίζει η τουριστική τους αξιοποίηση μετα από προσπάθειες του πολιτιστικού συλλόγου και πρωτοβουλία ορισμένων κατοίκων σε συνεργασία με την πολιτεία.)

 

Το απολιθωμένο δάσος, που είναι η επέκταση του γνωστού που ήδη αξιοποιείται από το διπλανό χωριό Νόστιμο (σε απόσταση 4 περ. χιλιομέτρων), περιμένει την σκαπάνη για να έρθει στο φώς. (Κάποια λιγοστά ευρήματα του από κατοίκους του χωριού παλιότερα, φιλοξενούνται στο εντευκτήριο του πολιτιστικού συλλόγου.)

Ο δρόμος (5περ.χιλ.) που διασχίζει το καστανόδασος σε ένα από τα ψηλότερα σημεία του, και ενώνει τα Σπήλαια με το Νόστιμο όπου βρίσκεται το μουσείο με τα εκθέματα του απολιθωμένου δάσους.( Ο δρόμος αυτός ήδη κατασκευάζεται).

Στα μελλοντικά σχέδια είναι και η δημιουργία ενός ξενώνα, ενώ προς το παρόν την φιλοξενία του επισκέπτη πέρα από τα ξενοδοχεία των πόλεων, μπορούν να αναλάβουν οι ξενώνες στα καστανοχώρια του "Αη Ηλιά" και του "Καστανοφύτου".

 

  Αν πάλι ο επισκέπτης έχει την τύχη να βρεθεί την ημέρα της Αποκριάς στα Σπήλαια θα έχει την ευκαιρία να ζήσει ένα έθιμο που έχει τη βάση του στα Αποκριάτικα έθιμα της ευρύτερης περιοχής, αλλά που εδώ, το χαρακτηρίζουν και κάποια άλλα, ξεχωριστά στοιχεία, που έμειναν από τα βάθη των αιώνων. Μιλάμε για το άναμα μιας μεγάλης φωτιάς, της "Καραμαγγέλας", που γίνεται σε αρκετές περιοχές του νομού, δίπλα στην οποία ξεφαντώνουν οι κάτοικοι του χωριού ή της γειτονιάς. Εδώ λοιπόν στα Σπήλαια, πριν στηθεί η φωτιά (για την οποία μικροί και μεγάλοι βδομάδες ολόκληρες μαζεύουν ξερά κλαδιά) , στήνεται ένας μεγάλος στύλος στο κέντρο της, όπου στην κορφή έχει δεμένο ένα δεμάτι άχυρο. Παλιότερα που το χωριό ήταν μεγαλύτερο, κάθε γειτονιά είχε την δική της φωτιά.. Με τη δύση του ήλιου άναβε μία γειτονιά πρώτη τη φωτιά. Σήμερα στήνεται μία ή σπανιώτερα δύο. Σε μία πλευρά της, πριν το άναμα , παίρνουν θέση με τα κυνεγητικά τους τουφέκια, κατοίκοι του χωριού αλλά και επισκέπτες. Πιο πίσω φυσικά οι υπόλοιποι "άοπλοι" συμετέχοντες. Με το άναμα της φωτιάς αρχίζουν και πυροβολούν το δεμάτι με το άχυρο, μέχρι να το αποκόψουν από το στήλο. Σκοπός είναι να αποκοπεί το δεμάτι με όσο το δυνατόν λιγώτερες τουφεκιές. Για την γειτονιά που θα το κατάφερνε αυτό, παλιά, ήταν πολύ τιμιτικό και θεωρούνταν "γειτονιά της χρονιάς". Φυσικά τα όπλα δεν ήταν μόνο κυνηγετικά , ενώ η επιβραύευση ήταν μόνο ηθική, και επεκτείνονταν και σε κάποια πειράγματα προς τους "αντιπάλους" με στίχους της στιγμής. Αν δούμε όμως τις ρίζες του εθίμου αιώνες πριν, θα το δούμε την εποχή της τουρκοκρατίας σαν μία καλή ευκαιρία για τους καταπιεσμένους Έλληνες, να εξασκηθούν στη σκόπευση. Στη συνέχεια, στην εποχή που το να είσαι καλός σκοπευτής ήταν κοινωνική καταξίωση αλλά και θέμα επιβίωσης. Έτσι, καταλαβαίνουμε γιατί αυτό το έθιμο διατηρήθηκε, και δίνονταν τόση έμφαση. Στην δειάρκεια της βραδυάς, επισκέπτες και κάτοικοι γεύονται παραδοσιακές πίτες και κρασί, ενώ πολλές φορές η βραδυά εξελλίσεται σε γλέντι μέχρι αργά…

  Το καλοκαίρι στις 7 Ιουλίου γίνεται ο εορτασμός της Αγίας Κυριακής, της εκκλησίας του χωριού, και πάλι με κάποια ξεχωριστά έθιμα. Μετά την πρωινή λειτουργία, κτηνοτρόφοι του χωριού προσφέρουν πρόβατα, τα οποία σφάζονται σε κοντινό χώρο και στην συνέχεια μαγειρεύονται σε καζάνια στο προαύλιο της εκκλησίας από κατοίκους. Μετά τον εσπερινό συγκεντρώνεται ο κόσμος στο προαύλιο της όπου διανέμεται αυτό το φαγητό και άλλοι μεζέδες. Τα τελευταία χρόνια, ακολουθεί παραδοσιακό γλέντι, οργανωμένο από τον πολιτιστικό σύλλογο, με την συμετοχή και παραδοσιακών χορευτικών συγκροτημάτων.

Πλαίσιο κειμένου: Σύνταξη – κατασκευή:  Ζούπας Μιχάλης

 

 

 

Περισότερες φωτογραφίες για όλα τα παραπάνω θα βρείτε στην αντίστοιχη ενότητα, εδω μέσα.

 

 Επιστροφή στην αρχική σελίδα